Đình Tổ Nguyễn Công Áng – Dấu son lịch sử trên vùng đất Bạch Sa Cồn Trắng
Giữa miền quê ven biển giàu truyền thống của xã Tây Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên, có một ngôi đình cổ kính đã đi vào tâm thức bao thế hệ người dân nơi đây như biểu tượng của cội nguồn, của lòng biết ơn và niềm tự hào quê hương. Đó là Đình Tổ Nguyễn Công Áng – di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, nơi thờ Đức Thủy Tổ Nguyễn Công Áng cùng các bậc tiền nhân có công khai phá, lập ấp, dựng xây vùng đất Bạch Sa Cồn Trắng xưa.
Theo truyền thống và các tư liệu lịch sử, cách đây hơn sáu trăm năm, vùng Bạch Sa Cồn Trắng còn là bãi bồi hoang sơ, quanh năm đối mặt với sóng gió và nước mặn. Trong hoàn cảnh đất nước biến động cuối thời Trần, Đức Thủy Tổ Nguyễn Công Áng – vốn là dòng dõi hoàng tộc Trần – đã cùng các vị tiền nhân Nguyễn Phúc Tín, Lường Công và Phạm Quang Hoạch xuôi thuyền theo sông Hồng về vùng biển này, chiêu dân lập ấp, quai đê lấn biển, mở mang ruộng đồng, tạo dựng nên những xóm làng đầu tiên của quê hương Tây Tiền Hải hôm nay.
Công cuộc khai hoang ấy không chỉ là cuộc chinh phục thiên nhiên đầy gian nan mà còn là hành trình gieo mầm văn hóa, hun đúc tinh thần đoàn kết và ý chí vươn lên của cư dân vùng biển. Mỗi thước đất nơi đây đều thấm đẫm mồ hôi, công sức và cả sự hy sinh của lớp lớp tiền nhân. Chính vì vậy, nhân dân địa phương luôn tôn kính Đức Thủy Tổ Nguyễn Công Áng như vị Thành hoàng khai sáng quê hương.
Để tưởng nhớ công lao to lớn ấy, năm 1917, nhân dân đã xây dựng Đình Tổ trên nền miếu thờ cổ của cư dân vạn chài. Trải qua thời gian, ngôi đình trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng, văn hóa của cộng đồng. Đặc biệt, triều vua Khải Định đã sắc phong Nguyễn Công Áng là “Chính Công Linh Thiêng”, ghi nhận công lao khai sáng và che chở cho dân làng.
Không chỉ mang giá trị tâm linh, Đình Tổ còn là chứng nhân của những năm tháng cách mạng hào hùng. Trong thời kỳ đấu tranh chống thực dân Pháp, nơi đây từng là cơ sở hoạt động bí mật của Đảng; dưới bóng cây đa Chợ Cồn Trắng, lá cờ đỏ búa liềm đã từng tung bay, khơi dậy khí thế đấu tranh của nhân dân Tiền Hải.
Ghi nhận những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt ấy, tháng 12 năm 1993, Đình thờ Cụ Tổ Nguyễn Công Áng và các bậc tiền nhân đã được công nhận là Di tích Lịch sử Văn hóa cấp tỉnh. Cùng với đó, cây đa cổ thụ trong khuôn viên đình cũng được Trung ương Hội Sinh vật cảnh Việt Nam công nhận là Cây Di tích Lịch sử Văn hóa Việt Nam. Đây là niềm vinh dự lớn lao của Đảng bộ và nhân dân xã Tây Tiền Hải, khẳng định giá trị bền vững của di sản quê hương.
Ngày nay, Đình Tổ Nguyễn Công Áng không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là điểm hội tụ của đời sống văn hóa cộng đồng. Hằng năm, vào dịp Đông Chí, nhân dân trong và ngoài địa phương lại nô nức trở về dự lễ giỗ Tổ, dâng hương tưởng niệm Đức Thủy Tổ và các vị tiên công. Lễ hội không chỉ gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” mà còn giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống yêu quê hương, đoàn kết và ý chí khai phá của cha ông.
Trải qua bao biến thiên lịch sử, Đình Tổ Nguyễn Công Áng vẫn lặng lẽ soi bóng bên miền quê ven biển, như một cuốn sử sống kể lại hành trình hình thành và phát triển của vùng đất Tây Tiền Hải. Di tích ấy là niềm tự hào của người dân địa phương, đồng thời là địa chỉ đỏ để du khách tìm về, cảm nhận chiều sâu văn hóa, lịch sử của một vùng quê giàu truyền thống cách mạng và nhân văn.
Trí Tuệ - Phòng VHXH Tây Tiền Hải - (Tổng hợp sưu tầm)
