Những ngày cuối tháng 9, khi những thửa lúa trên cánh đồng Quan Cao, xã Tây Tiền Hải, bắt đầu ngả màu chờ thu hoạch, những luống cây màu vẫn xanh non dưới nắng thu. Dưa hấu, dưa chuột, đậu đỗ, bí xanh… nối nhau phủ kín những khoảnh ruộng nhỏ, tạo nên một gam màu tươi mới trên vùng quê vốn quanh năm gắn bó với cây lúa.

Từ một luống dưa đến câu chuyện mưu sinh

   Giữa cánh đồng ấy, bà Nguyễn Thị Nghiêm, thôn Quan Cao, đã có gần 20 năm làm bạn với cây màu. Đôi tay quen việc, bà thoăn thoắt kiểm tra từng luống dưa, nâng nhẹ những ngọn dưa đang lớn, rồi lại cúi xuống cắt chỉnh từng nhành dây. Với người nông dân này, mỗi mùa gieo trồng là một lần gửi gắm công sức và hy vọng vào đất. Gia đình bà Nghiêm hiện có khoảng 1,8 sào chuyên trồng màu. Các loại cây được luân phiên qua từng vụ, vừa tận dụng đất, vừa chủ động mùa vụ. Vụ hè thu năm nay, toàn bộ diện tích được bà lựa chọn trồng dưa hấu giống cao sản 99.

Bà Nguyễn Thị Nghiêm, thôn Quan Cao đang cắt tỉa nhành dưa.

  Theo bà Nghiêm, nếu thời tiết thuận lợi, mỗi sào dưa có thể đạt năng suất từ 1–1,2 tấn. Với giá thu mua bình quân khoảng 7.000 – 10.000 đồng/kg tại ruộng, một sào cho thu nhập khoảng 7 triệu đồng/vụ; tính bình quân cả năm, mỗi sào màu có thể mang lại khoảng 15 triệu đồng. “Trồng cây màu phải chịu khó và để ý từng thời điểm. Mỗi loại cây có cách chăm sóc khác nhau, nhưng nếu mình nắm được kỹ thuật, chủ động phòng bệnh và chọn đúng thời vụ thì cây sẽ cho năng suất khá. Làm lâu năm, mình cũng quen đất, quen cây nên càng có thêm kinh nghiệm”bà Nghiêm chia sẻ.

   Gần hai thập kỷ gắn bó với cây màu, bà Nghiêm hiểu rằng năng suất và thu nhập không chỉ phụ thuộc vào giống hay kỹ thuật chăm sóc mà còn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Những đợt mưa kéo dài có thể khiến cây sinh trưởng kém, sâu bệnh phát sinh, năng suất giảm mạnh, thậm chí có diện tích không cho thu hoạch.

   Bởi vậy, mỗi mùa xuống giống với người nông dân nơi đây luôn là sự kết hợp giữa kinh nghiệm và sự cần mẫn. Nhìn những dây dưa xanh mướt đang bò trên mặt ruộng, ít ai thấy hết những ngày người trồng phải dãi nắng, dầm mưa để chăm chút cho từng luống cây.

  Màu xanh từ đồng đất Quan Cao

   Từ thửa ruộng của gia đình bà Nghiêm, nhìn ra cánh đồng Quan Cao, cây màu đang dần trở thành một phần quen thuộc trong phương thức sản xuất của người dân. Quan Cao là thôn thuần nông với 705 hộ, khoảng 2.700 nhân khẩu. Tổng diện tích tự nhiên toàn thôn xấp xỉ 75 ha, trong đó khoảng 60 ha đất trồng lúa và 5 ha dành cho cây màu. Hơn 100 hộ tham gia trồng màu, chủ yếu là những hộ có kinh nghiệm thâm canh và chủ động bố trí mùa vụ.

   Vụ hè thu năm nay, dưa hấu chiếm phần lớn diện tích cây màu, bên cạnh dưa chuột, đậu đỗ, bí xanh, khoai lang…. Những thửa ruộng không lớn nhưng được người dân tận dụng khá hiệu quả, luân phiên cây trồng theo mùa để nâng cao giá trị sản xuất.

   Ông Nguyễn Minh Tâm, Trưởng thôn Quan Cao, cho biết cây màu đã được người dân duy trì qua nhiều năm và trở thành một hướng sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế khá. “Nếu thời tiết thuận lợi, sau khi trừ chi phí, một sào màu có thể cho lãi từ 15–20 triệu đồng/năm. Cây màu đang mang lại nguồn thu khá cho những hộ có điều kiện và kinh nghiệm sản xuất”, ông Tâm cho biết.

Ông Nguyễn Minh Tâm, Trưởng thôn Quan Cao ( Trái) đang trò chuyện với bà con nông dân.

   Tuy nhiên, cây màu cũng có những rủi ro riêng. Mưa kéo dài có thể ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nông sản, thậm chí khiến người dân mất trắng. Vì vậy, việc lựa chọn giống cây, thời vụ và kỹ thuật chăm sóc phù hợp luôn được các hộ trồng màu quan tâm. Trong điều kiện khoảng 40% người dân trong thôn đi làm ăn xa, nâng cao hiệu quả trên diện tích đất nông nghiệp còn lại càng trở nên cần thiết. Với những hộ tiếp tục gắn bó với ruộng đồng, cây màu đang mở thêm một hướng để tạo nguồn thu ngay trên quê hương.

   Gieo thêm những mùa xanh

   Không chỉ dừng ở hiệu quả của từng vụ sản xuất, người dân Quan Cao đang tính đến việc khai thác tốt hơn những diện tích đất phù hợp để phát triển cây màu. Điều quan trọng là lựa chọn được những cây trồng có hiệu quả kinh tế, phù hợp điều kiện đất đai, thời vụ và có thị trường tiêu thụ ổn định.

   Theo ông Tâm, thời gian tới, thôn tiếp tục vận động người dân duy trì và từng bước mở rộng diện tích cây màu ở những vùng đất phù hợp; đồng thời khuyến khích lựa chọn các loại cây có hiệu quả kinh tế, tăng cường áp dụng kỹ thuật và chủ động phòng trừ sâu bệnh. Hướng đi ấy phù hợp với thực tế sản xuất của Quan Cao, nơi cây lúa vẫn giữ vai trò chủ lực nhưng cây màu đang góp thêm một lựa chọn cho người dân trong việc nâng cao giá trị đất canh tác.

   Câu chuyện cây màu diễn ra trong một bức tranh đời sống đang từng bước khởi sắc ở Quan Cao. Thu nhập bình quâncủa người dân trong thôn đạt khoảng 72 triệu đồng/người/năm. Năm 2025, 87% gia đình được công nhận gia đình văn hóa, thôn được công nhận danh hiệu Thôn, làng văn hóa.

   Là địa phương có 100% số người dân trong thôn theo đạo Công giáo, Quan Cao hôm nay vẫn giữ được nhịp sống đặc trưng của một làng quê thuần nông. Người đi làm ăn xa, người ở lại với ruộng đồng; mỗi người một công việc nhưng những thửa ruộng vẫn là nơi gắn bó với nhiều gia đình.

  Chiều cuối tháng 9, nắng đã dịu trên cánh đồng. Những luống dưa hấu vẫn xanh mướt, xen giữa màu vàng nhạt của những ruộng lúa bung đòng toả bông . Gió từ cánh đồng thổi qua những vạt cây, lay nhẹ những mầm non xanh biếc.

  Từ một sào đất, người nông dân tính toán từng mùa cây; từ những thửa ruộng nhỏ, cả thôn đang tìm cách nâng cao giá trị sản xuất. Cây màu chưa chiếm phần lớn diện tích đồng đất Quan Cao, nhưng đã mang đến một sắc xanh mới, mở thêm một hướng sinh kế cho những người vẫn bền bỉ gắn mình với ruộng đồng. Và cứ thế, qua mỗi mùa gieo trồng, những hạt giống lại được đặt xuống đất. Từ những ruộng dưa, luống khoai nhỏ bé ấy, một mùa xanh đang được vun lên bằng kinh nghiệm, bằng mồ hôi và niềm tin của người nông dân nơi đây.

Trí Tuệ - Phòng VHXH Tây Tiền Hải